1919

[edytuj] Wydarzenia w Polsce

[edytuj] styczeń

• 4–5 stycznia – zamach stanu zorganizowany przez środowiska endeckie, w tym pułkownika Mariana Żegoty-Januszajtisa z zamiarem obalenia rządu Jędrzeja Moraczewskiego.
• 5–6 stycznia – w nocy powstańcy wielkopolscy zdobyli lotnisko Ławica.
• 8 stycznia – NRL objęła władzę na terenach odbitych Niemcom podczas powstania wielkopolskiego.
• 9 stycznia – powstańcy wielkopolscy dokonali nalotu bombowego na lotnisko we Frankfurcie nad Odrą.
• 11 stycznia – Naczelnik Państwa Józef Piłsudski wydał dekret o obowiązkowym ubezpieczeniu pracowników na wypadek choroby. Był to pierwszy polski akt prawny dotyczący ubezpieczenia na wypadek choroby.
• 12 stycznia - zajęcie przez Ukraińców Żółkwi, Dublan i Kulikowa i odcięcie przez nich Lwowa od polskiej Grupy Operacyjnej "Bug" gen. Jana Romera w rejonie Rawy Ruskiej.
• 13 stycznia – pod naciskiem mocarstw zachodnich polskie oddziały zostały wycofane ze Spisza i Orawy. Czechosłowacja zgodziła się w zamian przepuścić przez swoje terytorium tranzyt broni dla Polski.
• 15 stycznia – Polska została zaproszona przez zwycięskie państwa Ententy do udziału w konferencji pokojowej.
• 16 stycznia – powstał rząd Ignacego Jana Paderewskiego. Ignacy Jan Paderewski pełnił funkcję prezesa Rady Ministrów i równocześnie był ministrem spraw zagranicznych.
• 23 stycznia – na rozkaz premiera K. Kramářa i prezydenta T. Masaryka 16 tys. żołnierzy czeskich najechało na Śląsk Cieszyński.
• 26 stycznia
  • odbyły się wybory do Sejmu Ustawodawczego.
  • wojska czeskie, korzystając z zaangażowania Polski w walki na wschodzie, zajęły ziemie Śląska Cieszyńskiego aż za Wisłę.
• 29 stycznia
  • bitwa pod Skoczowem z wojskami czeskimi. Zakończyła się 31 stycznia powodzeniem strony polskiej, ponieważ została zatrzymana ofensywa wojsk czeskich (polsko-czechosłowackie konflikty graniczne).
  • Roman Dmowski – przewodniczący Polskiego Komitetu Narodowego – przedstawił na konferencji w Paryżu polskie postulaty odnośnie granicy polskiej po I wojnie światowej.

[edytuj] luty

• 1 lutego – w związku z konfliktem polsko-czeskim w krakowskiej elektrowni odbył się wiec pracowników. Domagano się na nim usunięcia z pracy wszystkich Czechów zatrudnionych w mieście, a zwłaszcza w krakowskich tramwajach.
• 3 lutego – podpisanie polsko-czeskiego układu o tymczasowej granicy na Śląsku Cieszyńskim.
• 4 lutego – Wołomin otrzymał prawa miejskie na mocy dekretu Naczelnika RP Marszałka Józefa Piłsudskiego.
• 7 lutego
  • podpisano dekret o powszechnym obowiązku służby wojskowej i o obowiązku szkolnym, powołano do życia Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej.
  • powołano Najwyższą Izbę Kontroli.
• 10 lutego – w Warszawie został otwarty Sejm Ustawodawczy. Kadencja trwała do 27 listopada 1922 r.
• 14 lutego
  • starcie polskiego oddziału kapitana Mienickiego z oddziałem bolszewickim należącym do Frontu Zachodniego w Berezie Kartuskiej. Przeprowadzony o 7 rano polski atak na Berezę Kartuską Norman Davies w książce Biały Orzeł, Czerwona Gwiazda uznaje za początek wojny polsko-bolszewickiej 1919-1920.
  • marszałkiem Sejmu wybrano Wojciecha Trąmpczyńskiego, działacza endeckiego z Wielkopolski
• 16 lutego – przerwanie działań zbrojnych w Wielkopolsce (powstanie wielkopolskie) - rozejm w Trewirze.
• 19 lutego – wyzwolenie Białegostoku
• 20 lutego – uchwalenie tzw. Małej Konstytucji.
• 21 lutego – założono klub sportowy Szombierki Bytom.
• 25 lutego
  • polsko-czechosłowacki konflikt graniczny: wojsko polskie wkroczyło do Cieszyna.
  • Wielka Brytania uznała niepodległość Polski.

[edytuj] marzec

• 3 marca – utworzono Kurię Biskupią Wojsk Polskich.
• 9 marca – ochotnicza kompania powstańców wielkopolskich wyruszyła do Małopolski, aby wziąć udział w walkach z Ukraińcami.
• 14 marca – utworzono Instytut Wojskowo-Techniczny.
• 19 marca – ogłoszenie Gdańska Wolnym Miastem.
• 20 marca – stanowisko szefa Sekcji Marynarki przy Ministerstwie Spraw Wojskowych objął gen. ppor. mar. Kazimierz Porębski.
• 27 marca – Aleksy Rżewski został rządowym komisarzem miasta Łodzi.
• 30 marca – wojna polsko-ukraińska: Wódz Naczelny Józef Piłsudski wydał rozkaz o utworzeniu Frontu Wołyńskiego.

[edytuj] kwiecień

• 1 kwietnia
  • powołano Główny Urząd Miar.
  • założono I Liceum Ogólnokształcące im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu.
  • w poznańskim Ogrodzie Botanicznym (dziś Park Wilsona) otwarto Palmiarnię.
• 2 kwietnia – założono Polskie Towarzystwo Matematyczne.
• 4 kwietnia
  • został założony Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
  • w Warszawie otwarto kabaret Qui Pro Quo.
• 5 kwietnia – wojna polsko-bolszewicka: wojsko polskie dokonało w zdobytym Pińsku masakry 35 Żydów, oskarżanych o popieranie bolszewików.
• 8 kwietnia – założono Akademię Górniczo-Hutniczą w Krakowie.
• 12 kwietnia – w Łucku rozpoczęto zjazd ziemian, podczas którego powstał Związek Ziemian Wołynia. Zajęto się sprawą polskiego stanu posiadania na Rusi.
• 16 kwietnia – początek operacji sprowadzania do Polski armii generała Józefa Hallera.
• 17 kwietnia – Jarogniew Drwęski objął stanowisko pierwszego po zaborach prezydenta Poznania.
• 19 kwietnia – zajęcie Wilna przez oddziały polskie.
• 26 kwietnia – na mocy dekretów Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego utworzono Straż Więzienną w Polsce.
• 29 kwietnia – uchwałą Sejmu dzień 3 maja zostaje ogłoszony świętem narodowym.

[edytuj] maj

• 3 maja – odbyły się pierwsze uroczyste obchody święta narodowego (rocznica uchwalenia w dniu 3 maja 1791 r. konstytucji).
• 7 maja – w Poznaniu otwarto Uniwersytet im. Adama Mickiewicza.
• 11 maja – zjazd spółdzielni robotniczych w Warszawie powołał Związek Robotniczych Stowarzyszeń Spółdzielczych.

[edytuj] czerwiec

• 15 czerwca – utworzenie Wojennej Szkoły Sztabu Generalnego w Warszawie.

[edytuj] lipiec

• 10 lipca – uchwała Sejmu w sprawie zasad reformy rolnej. Ustalono limity wielkości gospodarstw prywatnych, dla Polski centralnej 180 ha, dla Kresów 400 ha.
• 14 lipca – na Rynku Głównym w Krakowie odbył się przegląd wojsk z okazji święta narodowego Francji (zburzenie Bastylii - 14 lipca 1789). Obecni byli biskup Adam Sapieha, gen. Józef Haller i francuscy oficerowie służący w jego armii.
• 17 lipca – wojsko polskie wyparło ze Zbrucza armię ukraińską, kończąc w ten sposób wojnę polsko-ukraińską.
• 20 lipca
  • pierwszy w odrodzonej Polsce nuncjusz apostolski Achilles Ratti przedstawił Naczelnikowi Państwa w Belwederze listy uwierzytelniające.
  • zawarto rozejm pomiędzy dowództwem Wojska Polskiego i oddziałami Semena Petlury.
• 24 lipca – Sejm uchwalił ustawę o organizacji Policji Państwowej i o bezpieczeństwie państwa. W rocznicę tego wydarzenia obchodzone jest Święto Policji (Dzień Policjanta).
• 27 lipca – po drobnych potyczkach z oddziałami litewskimi wojska polskie wkroczyły do Augustowa. Miasto zajęła grupa gen. Falewicza.
• 31 lipca – Sejm RP ratyfikował traktat wersalski.

[edytuj] sierpień

• 1 sierpnia – Sejm RP uchwalił ustawę o godłach i barwach Rzeczypospolitej Polskiej oraz o orderze Virtuti Militari.
• 8 sierpnia – wojska polskie zajęły Mińsk.
• 14 sierpnia – wybuchł strajk 140 tys. polskich robotników na Górnym Śląsku, poprzedzający wybuch zbrojnego powstania.
• 15 sierpnia – w Mysłowicach Niemcy dokonali masakry polskich górników, ich żon i dzieci, co doprowadziło do wybuchu I powstania śląskiego.
• 16-17 sierpnia – wybuchło I powstanie śląskie.
• 18 sierpnia – I powstanie śląskie: zwycięska dla Polaków bitwa pod Godowem.
• 24 sierpnia – zakończenie I powstania śląskiego.

[edytuj] wrzesień

• 1 września
  • Polska podpisała zawieszenie broni z Ukrainą.
  • naczelnik państwa Józef Piłsudski ratyfikował Traktat wersalski.

[edytuj] październik

• 9 października – w Mikaszewiczach rozpoczęły się rokowania polsko-bolszewickie.
• 11 października
  • dokonano uroczystego otwarcia Uniwersytetu Wileńskiego.
  • w Krakowie założono pierwszy związek sportowy w niepodległej Polsce - Polski Związek Lekkiej Atletyki.
• 30 października – powstał Aeroklub Polski w Poznaniu.

[edytuj] listopad

• 2 listopada – polski statek uzbrojony Różycki poddaje się niemieckiej Weichselschutzflotille.
• 21 listopada – Rada Najwyższa na konferencji pokojowej przyznała Polsce Galicję Wschodnią.
• 24 listopada – otwarcie teatru Reduta w Warszawie.
• 30 listopada – gen. Józef Haller wydał odezwę do żołnierzy Frontu Pomorskiego.
• powstanie Polskiej Akademii Umiejętności.

[edytuj] grudzień

• 8 grudnia
  • deklaracja Rady Najwyższej państw Ententy ws. przebiegu wsch. granicy Polski na tzw. linii Curzona.
  • potyczka polsko-czechosłowacka pod Kieżmarkiem.
• 9 grudnia – decyzja mocarstw zachodnich o podziale byłych flot państw zaborczych (Polsce przyznano 6 małych, rozbrojonych poniemieckich torpedowców o łącznej wyporności 2 300 t)
• 13 grudnia – utworzenie rządu Leopolda Skulskiego.
• 17 grudnia – decyzją ministra wyznań religijnych i oświecenia publicznego, Ksawerego Praussa, powołano Tymczasową Państwową Komisję Ochrony Przyrody.
• 20 grudnia – powstanie Polskiego Związku Piłki Nożnej.

[edytuj] Wydarzenia na świecie

• Koniec epidemii grypy hiszpanki, rozpoczętej w roku 1918; zmarło 20-25 mln osób.

[edytuj] styczeń

• 1 stycznia
  • u szkockich wybrzeży, jacht brytyjskiej admiralicji „HMS Iolaire” z 280 osobami na pokładzie zatonął, co najmniej 205 osób zginęło.
  • Edsel Ford zastępuje swego ojca - Henry Forda, na stanowisku prezydenta Ford Motor Company.
• 5 stycznia
  • w Niemczech w Monachium Anton Drexler założył DAP (niem. Deutsche Arbeiterpartei, czyli Niemiecka Partia Robotnicza), później przemianowaną na NSDAP.
  • Związek Spartakusa, w Berlinie, inicjuje próbę rozpętania rewolucji komunistycznej w Niemczech. Powstanie komunistyczne trwało do 13 stycznia.
• 6 stycznia – w Niemczech rozpoczęto formowanie Freikorpsów.
• 7 stycznia – Wojna estońsko-bolszewicka: Doszło do walk pomiędzy Armią Czerwoną a siłami estońskimi.
• 9 stycznia – Friedrich Ebert wprowadza do akcji oddziały „Freikorps”.
• 10-12 stycznia – oddziały „Freikorps” atakują sympatyków „Związku Spartakusa” w Berlinie.
• 11 stycznia
  • Rumunia anektuje Siedmiogród.
  • w niemieckim porcie Cuxhaven Rada Robotnicza i Żołnierska ogłosiły powstanie Socjalistycznej Republiki Cuxhaven.
• 13 stycznia – Rada Robotnicza w Berlinie podejmuje decyzje o zakończeniu strajku generalnego. Próba rozpętania rewolucji przez członków Komunistycznej Partii Niemiec kończy się niepowodzeniem.
• 15 stycznia
  • Róża Luksemburg i Karl Liebknecht zostali zamordowani.
  • w Bostonie, doszło do katastrofy przemysłowej w destylarni alkoholu, wyciek melasy pozbawił życia 21 osób i zranił 150 osób.
• 16 stycznia
  • początek walk polsko-rosyjskich.
  • 18 poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych pozwala na wprowadzenie prohibicji.
• 18 stycznia
  • w Paryżu rozpoczęła się konferencja pokojowa po I wojnie światowej. Przewodniczył jej premier Francji Georges Clemenceau. Konferencja zakończyła się 21 stycznia 1920 roku.
  • powstaje przedsiębiorstwo produkujące luksusowe oraz duże sportowe samochody Bentley Motors Limited.
• 19 stycznia – wybory do Zgromadzenia Narodowego w Niemczech.
• 21 stycznia – odbyło się pierwsze posiedzenie parlamentu Irlandii w Dublinie. Od tego wydarzenia datuje się powstanie niepodległej Republiki Irlandii.
• 23 stycznia-1 lutego – powstanie ludności pochodzenia ukraińskiego w Chocimiu, stłumione przez władze Rumuńskie.
• 29 stycznia – Stany Zjednoczone nawiązały stosunki dyplomatyczne z Polską.
• 31 stycznia – szkocka policja i brytyjska armia pacyfikują próbę powstania robotniczego w Glasgow.
• Wojna estońsko-bolszewicka: W styczniu wojska estońskie pod wodzą Johana Laidonera, wspierane przez ochotników z Finlandii, Szwecji i Danii, przeszły do kontrofensywy, wyrzucając Armię Czerwoną z terytorium Estonii.

[edytuj] luty

• 3 lutego – Armia Czerwona okupuje Ukrainę.
• 11 lutego – Friedrich Ebert (SPD), zostaje wybrany prezydentem Niemiec.
• 14 lutego – prezydent USA Woodrow Wilson przedstawił projekt Ligi Narodów.
• 25 lutego – Oregon jako pierwszy stan w USA wprowadza podatek, 1 cent na galon paliwa (.26 ¢/L), stosowanego do napędu samochodów.
• 26 lutego – Kongres Stanów Zjednoczonych wydaje akt prawny powołujący do życia na terenie części Wielkiego Kanionu Kolorado – Park Narodowy Wielkiego Kanionu.
• 27 lutego – została utworzona Litewsko-Białoruska Socjalistyczna Republika Rad.

[edytuj] marzec

• 1 marca
  • w Korei, policja i wojsko japońskie pacyfikuje masowe demonstracje przeciw okupacji japońskiej – w zamieszkach ginie około 7 tys. osób.
  • gen. Hans von Seeckt (Szef Niemieckiego Sztabu Generalnego) opracował i przedstawił Zgromadzeniu Narodowemu memoriał ws. sił zbrojnych.
• 2 marca – rozpoczął się kongres założycielski III Międzynarodówki (Kominternu).
• 4 marca – w Rosji gen. Kołczak rozpoczął ofensywę przeciwko Armii Czerwonej.
• 6 marca
  • utworzono Komintern.
  • niemieckie Zgromadzenie Narodowe uchwaliło ustawę o tzw. Reichswerze prowizorycznej.
• 9 marca – w Egipcie wybuchło powstanie przeciw okupacji brytyjskiej, zdławione przez siły brytyjskie następnego miesiąca – zginęło około 800 osób.
• 15 marca – w Paryżu zostaje założona organizacja weteranów armii amerykańskiej walczących w pierwszej wojnie światowej (ang. American Legion).
• 16 marca – Walter Gropius reaktywował i zjednoczył w Weimarze szkołę budownictwa Bauhaus.
• 21 marca – Béla Kun założył Węgierską Republikę Rad – krótkotrwały twór polityczny, który istniał na Węgrzech do początku sierpnia 1919 (133 dni).
• 23 marca – Benito Mussolini formuje (wł. Fasci Italiani di Combattimento) paramilitarną organizację, która później (1921) przekształciła się w Narodową Partię Faszystowską.
• 24 marca – Karol I Habsburg, ostatni władca Cesarsko-Królewskich Austro-Węgier udaje się na wygnanie do Szwajcarii, a później na portugalską wyspę Maderę.
• 28 marca – w „The New York Times” ukazał się wywiad z Józefem Piłsudskim.
• 29 marca – pierwszy samochód marki Tatra został wyprodukowany w Czechosłowacji.
• 31 marca – rozpoczął się generalny strajk w miastach dorzecza Ruhry w Nadrenii Północnej-Westfalii.

[edytuj] kwiecień

• 7 kwietnia – powstał Francuski Związek Piłki Nożnej (FFF).
• 13 kwietnia
  • powstała Bawarska Republika Rad, istniała do 3 maja 1919 roku.
  • w Indiach w mieście Amritsar w stanie Pendżab armia brytyjska i oddziały Gurków dokonały masakry ludności cywilnej, wyznawców sikhizmu – zginęło 379 osób.
• 23 kwietnia – po raz pierwszy obraduje w Estonii konstytuanta.
• 25 kwietnia
  • w Niemczech powstała uczelnia artystyczna w Weimarze – Bauhaus.
  • w Australii po raz pierwszy obchodzono uroczyście „Dzień ANZAC”.
  • w Meksyku, generał Pancho Villa zdobywa miasto Hidalgo del Parral, w którym powiesił majora miasta i dwóch jego synów.
• 27 kwietnia – Finlandia została ogłoszona republiką.
• 30 kwietnia – kilka bomb zostało przechwyconych w pierwszej fali anarchistycznych ataków bombowych w USA.

[edytuj] maj

• 1 maja
  • lewicowe demonstracje we Francji przeradzają się w rozruchy.
  • w Cleveland w stanie Ohio, podczas socjalistycznych demonstracji doszło do rozruchów, dwie osoby zginęły, 40 zostało rannych i 116 osób zostało aresztowanych.
• 3 maja – armia Republiki Weimarskiej i oddziały Freikorps wkroczyły do Monachium – koniec Bawarskiej Republiki Rad.
• 4 maja – Ruch Czwartego Maja rozpoczął swą działalność przeciw obcym kolonizatorom w Chinach.
• 5 maja – w Paryżu powstaje liga Socjalistycznego Czerwonego Krzyża.
• 8 maja – w Holandii wprowadzono prawo wyborcze dla kobiet.
• 9 maja – w Belgii wchodzi w życie nowe uniwersalne prawo wyborcze pozwalające głosować wszystkim mężczyzną niezależnie od statusu majątkowego jak i również niektórym kobietom.
• 15 maja
  • robotnicy kanadyjscy z miasta Winnipeg rozpoczęli strajk generalny domagając się wyższych płac oraz lepszych warunków pracy.
  • wojna grecko-turecka: Dwadzieścia tysięcy żołnierzy greckich zajęło Smyrnę z pomocą floty angielskiej i francuskiej.
• 16 maja – samolot Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych typu NC-4 pilotowany przez Alberta Cushing Reada wystartował z Nowej Fundlandii do pierwszego lotu transatlantyckiego przez Azory do Lizbony.
• 19 maja – Wojna grecko-turecka: Oddziały tureckie pod dowództwem Mustafy Kemala Atatürka lądują w miejscowości Samsun na wybrzeżu Anatolii nad Morzem Czarnym rozpoczynając walki, które później zostaną nazwane „Turecką Wojną o Niezależność”. Rocznica tego wydarzenia jest obchodzona przez Greków oraz Cypryjczyków greckiego pochodzenia jako dzień pamięci o „Ludobójstwie na Grekach pontyjskich”.
• 23 maja – Uniwersytet Kalifornijski otworzył drugie miasteczko uniwersyteckie w Los Angeles. Początkowo nazywane Południowym Oddziałem Uniwersytetu Kalifornijskiego (ang. Southern Branch of the University of California – SBUC), później przemianowane na Uniwersytet Kalifornijski w Los Angeles (ang. University of California, Los Angeles – UCLA).
• 25 maja – doszło do erupcji wulkanu Gunung Kelud (Kelut) we wschodniej części Jawy w Indonezji, zginęło ponad 5 tys. osób.
• 29 maja – Ogólna teoria względności opublikowana przez Alberta Einsteina w 1916 roku zostaje potwierdzona przez pomiary przeprowadzone przez astrofizyka brytyjskiego Arthura Eddingtona, podczas całkowitego zaćmienia słońca na Wyspie Książęcej i przez brytyjskiego astronoma Andrew Crommelina dokonującego pomiarów w Sobral w Brazylii.
• 30 maja – doszło do porozumienia pomiędzy Wielką Brytanią i Belgią, później potwierdzone przez Ligę Narodów, w którym Niemiecka Afryka Wschodnia (Rwanda i Burundi) przechodzi pod kontrolę Belgii.

[edytuj] czerwiec

• 2 czerwca – kilka bomb zostało przesłanych pocztą do znaczących polityków w USA w kampanii terroru anarchistycznego.
• 4 czerwca – Kongres Stanów Zjednoczonych zaaprobował dziewiętnastą poprawkę do Konstytucji Stanów Zjednoczonych, która gwarantuje prawa wyborcze dla kobiet.
• 9 czerwca – Armia Czerwona zajęła Ufę.
• 14 na 15 czerwca – pilot John Alcock wraz z nawigatorem Arthurem Whittenem Brownem, dokonali pierwszego nieprzerwanego przelotu ponad Oceanem Atlantyckim samolotem Vickers Vimy.
• 15 czerwca – oddziały generała Pancho Villa zaatakowały miasto Ciudad Juárez. W obawie przed przeniesieniem się walk na terytorium USA, kawaleria amerykańska przekracza granicę z Meksykiem i odpycha oddziały Pancho Villi od granicy.
• 19 czerwca – założenie klubu Salernitana Sport we włoskim mieście Salerno.
• 21 czerwca
  • Kanadyjska Królewska Policja Konna oddała salwę do tłumu bezrobotnych weteranów pierwszej wojny światowej podczas strajku generalnego w Winnipeg – zabijając dwie osoby.
  • admirał Ludwig von Reuter wydał rozkaz zatopienia w zatoce Scapa Flow na Orkadach internowanej floty niemieckiej – 9 marynarzy niemieckich zginęło.
• 23 czerwca
  • Zgromadzenie Narodowe Niemiec ratyfikowało traktat wersalski.
  • Łotewska wojna o niepodległość: W miejscowości Kieś, siły Estonii i Łotwy pokonały Niemców.
• 25 czerwca – inauguracyjny lot odbył Junkers F 13, pierwszy całkowicie metalowy samolot.
• 28 czerwca
  • podpisanie przez Niemcy i państwa zwycięskiej koalicji traktatu wersalskiego, ustanawiającego nowy porządek polityczny po pierwszej wojnie światowej.
  • została utworzona Międzynarodowa Organizacja Pracy.
• 30 czerwca – wojska gen. Antona Denikina zajęły Carycyn.

[edytuj] lipiec

• 2 lipca – brytyjski sterowiec R-34 dokonał przelotu przez północny Atlantyk, pokonując tę trasę w obu kierunkach.
• 3 lipca – w Niemczech Zgromadzenie Narodowe zatwierdziło barwy flagi niemieckiej. Zdecydowano się na trzy kolory związane z rewolucją 1848 r. – czerwony, czarny i żółty.
• 13 lipca – pierwszy transatlantycki przelot balonem.
• 31 lipca
  • w Niemczech powstała Republika Weimarska.
  • policjanci z Londynu i Liverpoolu strajkują żądając ustanowienia Krajowych Związków Zawodowych Policji i Pracowników Więziennictwa. Ponad 2 tys. strajkujących zostaje zwolnionych z pracy.

[edytuj] sierpień

• 4 sierpnia – wojska rumuńskie i czechosłowackie wraz oddziałami posłusznymi admirałowi Miklósowi Horthyemu zajmują Budapeszt.
• 11 sierpnia
  • przyjęto konstytucję Republiki Weimarskiej.
  • powstał pierwszy zespół występujący w NFL z Wisconsin – Green Bay Packers.
• 14 sierpnia – weszła w życie konstytucja Republiki Weimarskiej.
• 18 sierpnia – bolszewicka flota z Kronsztadu zostaje zniszczona przez brytyjskie lotnictwo i okręty torpedowe.
• 19 sierpnia – Afganistan uzyskuje niezależność od Wielkiej Brytanii.
• 31 sierpnia – powstaje Komunistyczna Partia Stanów Zjednoczonych.

[edytuj] wrzesień

• 1 września – w Cedar Point w stanie Ohio w USA, rozpoczyna się ośmiodniowy kongres Badaczy Pisma Świętego (obecnie Świadkowie Jehowy), obecnych:7000 uczestników.
• 10 września – w Saint-Germain-en-Laye podpisano traktatu pokojowy między państwami Ententy a Austrią.
• 10-15 września – huragan "Florida Keys" spowodował śmierć 600 osób nad Zatoką Meksykańską na Florydzie i w Teksasie.
• 12 września – Gabriele d'Annunzio na czele oddziałów ochotniczych dokonał zajęcia Fiume (obecnie Rijeka), co spowodowało wycofanie sprzymierzonych oddziałów francusko-brytyjsko-amerykańskich i proklamowanie Regencji Carnaro.
• 18 września – Holandia przyznała kobietom prawa wyborcze.
• 22 września – w USA rozpoczął się strajk robotników przemysłu stalowego.
• 23 września – został założony portugalski klub sportowy z siedzibą w lizbońskiej dzielnicy Belém – CF Os Belenenses.
• 27 września – ostatnie brytyjskie oddziały opuszczają Archangielsk w Rosji.
• 28 września – doszło do rozruchów na tle rasowym w mieście Omaha w stanie Nebraska, tłum zlinczował murzyna podejrzanego o gwałt.
• 29 września – w Szwecji wprowadzono 8-godzinny dzień pracy. W Hiszpanii 1 października, w Jugosławii – 3 października, a w Austrii 17 grudnia.

[edytuj] październik

• 1 października – w miasteczku Elaine w stanie Arkansas doszło do rozruchów na tle rasowym, około 800 murzynów straciło życie.
• 2 października – prezydent Woodrow Wilson doznał wylewu krwi do mózgu, został częściowo sparaliżowany.
• 9 października – w Mikaszewiczach rozpoczęły się polsko-bolszewickie rokowania.
• 13 października – w Paryżu podpisano umowę międzynarodową dotycząca bezpieczeństwa i nawigacji lotów powietrznych.
• 28 października – rozpoczyna się prohibicja w Stanach Zjednoczonych.
• 31 października - oddano do użytku publicznego pierwszą linię metra w Madrycie, łączącą Puerta del Sol z Cuatro Caminos.

[edytuj] listopad

• 17 listopada – Armia Czerwona zdobyła Kursk.
• 19 listopada – oficjalnie ogłoszono że pomiary przeprowadzone 29 maja przez Arthura Eddingtona i Andrew Crommelin potwierdzają „Ogólną teorię względności”.
• 20 listopada – wybory do francuskiego Zgromadzenia Ustawodawczego.
• 27 listopada – w Neuilly-sur-Seine podpisano traktat pokojowy z Bułgarią.

[edytuj] grudzień

• 5 grudnia – turecki minister wojny zwalnia Greków, Ormian i Żydów ze służby w armii.
• 30 grudnia – stowarzyszenie prawnicze w Londynie „Lincoln's Inn”, po raz pierwszy przyjmuje w swe szeregi kobietę.

[edytuj] Urodzili się

• 1 stycznia
  • Rocky Graziano, amerykański bokser, mistrz świata (zm. 1990)
  • Jerome David Salinger, amerykański pisarz (zm. 2010)
• 7 stycznia – Elena Ceauşescu, żona komunistycznego przywódcy Rumunii Nicolae Ceausescu (zm. 1989)
• 7 stycznia – Jerzy Giżycki, polski krytyk filmowy (zm. 2009)
• 12 stycznia – Jan Józef Szczepański, polski pisarz i scenarzysta (zm. 2003)
• 14 stycznia – Giulio Andreotti, polityk włoski, pisarz i publicysta
• 15 stycznia - George Cadle Price, polityk belizeński
• 19 stycznia - Joan Brossa, katalański poeta (zm. 1998)
• 21 stycznia - Stanisława Fleszarowa-Muskat, polska pisarka (zm. 1989)
• 26 stycznia - Valentino Mazzola, włoski piłkarz (zm. 1949)
• 4 lutego - Krystyna Berwińska, polska pisarka
• 5 lutego
  • Red Buttons, aktor amerykański, laureat Oscara (zm. 2006)
  • Andreas Papandreu, grecki polityk, dwukrotny premier Grecji (zm. 1996)
• 8 lutego - Peter Berglar, niemiecki lekarz i historyk (zm. 1989)
• 16 lutego - Natalia Rolleczek, polska pisarka
• 18 lutego - Jack Palance, amerykański aktor pochodzenia ukraińskiego (zm. 2006)
• 2 marca - Jennifer Jones, aktorka amerykańska, laureatka Oscara (zm. 2009)
• 3 marca - Józef Kamiński, polski dowódca wojskowy
• 17 marca – Nat King Cole, amerykański aktor (zm.1965)
• 24 marca – Lawrence Ferlinghetti, amerykański poeta
• 1 kwietnia – Joseph Murray, amerykański chirurg, laureat Nagrody Nobla
• 8 kwietnia – Ian Smith, polityk rodezyjski (zm. 2007)
• 9 kwietnia – John Presper Eckert, amerykański inżynier elektryk; konstruktor i twórca Eniac-a, pierwszego komputera (zm. 1995)
• 16 kwietnia - Włodzimierz Krzemiński, polski pisarz, poeta
• 22 kwietnia – Donald James Cram, amerykański chemik, laureat Nagrody Nobla (zm. 2001)
• 24 kwietnia – Jakub Sądej, leśnik, pierwszy opiekun i przewodnik po Jaskini Niedźwiedziej (zm. 1987)
• 29 kwietnia – Celeste Holm, amerykańska aktorka filmowa i telewizyjna
• 3 maja – Pete Seeger, amerykański piosenkarz i działacz polityczny
• 7 maja – Evita Peron, argentyńska działaczka związkowa, żona prezydenta Juana Domingo Perona (zm. 1952).
• 16 maja
  • Wladziu Valentino Liberace, amerykański artysta estradowy pochodzenia polsko-włoskiego (zm. 1987)
  • Zbigniew Kurtycz, polski piosenkarz, gitarzysta i kompozytor
• 20 maja - Gustaw Herling-Grudziński, polski pisarz, publicysta, prozaik (zm. 2000)
• 25 maja - Adolf Ciborowski, architekt i urbanista (zm. 1987)
• 27 maja - Andrzej Nowicki, polski filozof
• 11 czerwca - Richard Todd, brytyjski aktor (zm. 2009)
• 19 czerwca - Louis Jourdan, francuski aktor
• 29 czerwca - Anna Czapska, architekt, Honorowy Członek TOnZ, twórca ekslibrisów (zm. 2007)
• 2 lipca - Andrzej Pytlakowski, polski szachista i dziennikarz
• 5 lipca – Jarosław Furgała, polski rzeźbiarz ludowy
• 8 lipca – Walter Scheel, niemiecki polityk
• 10 lipca – Stanisław Myśliborski-Wołowski, polski historyk i pedagog (zm. 1983)
• 12 lipca – Bogusław Szczepańczyk, nauczyciel, twórca ekslibrisów "ekologicznych" (zm. 1994)
• 15 lipca – Iris Murdoch, anglo-irlandzka pisarka i filozofka (zm. 1999)
• 18 lipca – Lech Paszkowski, polski pisarz, publicysta, historyk, mieszkający w Australii
• 20 lipca – Edmund Hillary, nowozelandzki himalaista i polarnik, z zawodu pszczelarz (zm. 2008)
• 11 sierpnia – Ginette Neveu, francuska skrzypaczka (zm. 1949)
• 25 sierpnia
  • Matt Urban, amerykański wojskowy polskiego pochodzenia, uczestnik II wojny światowej (zm. 1995)
  • George Wallace, amerykański polityk, czterokrotny gubernator stanu Alabama (zm. 1998)
• 27 sierpnia – Krystyna Wyhowska, polska dziennikarka i publicystka (zm. 2008)
• 28 sierpnia – Godfrey N. Hounsfield, brytyjski inżynier elektronik, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny (zm. 2004)
• 18 września – Mieczysław Wojnicki, polski piosenkarz (zm. 2007)
• 23 września – Bogdan Paprocki, śpiewak operowy, tenor (zm. 2010)
• 25 września – Stanisław Hadyna, polski kompozytor i dyrygent (zm. 1999)
• 27 września – James H. Wilkinson, matematyk angielski, specjalista w dziedzinie analizy numerycznej, laureat Nagrody Turinga (zm. 1986)
• 3 października – James Buchanan, ekonomista amerykański, laureat Nagrody Nobla
• 5 października
  • Donald Pleasence, amerykański aktor (zm. 1995)
  • Vojtech Zamarovský, słowacki prozaik, tłumacz, doktor prawa (zm. 2006)
• 7 października – Zelman Cowen, australijski prawnik
• 11 października – Art Blakey, amerykański perkusista i kompozytor jazzowy (zm. 1990)
• 17 października – Zhao Ziyang, polityk chiński, premier ChRL i sekretarz generalny Komunistycznej Partii Chin (zm. 2005)
• 18 października
  • Anita O'Day, amerykańska wokalistka jazzowa (zm. 2006)
  • Pierre Trudeau, dwukrotny premier Kanady z ramienia Partii Liberalnej (zm. 2000)
• 22 października – Doris Lessing, pisarka brytyjska, laureatka Nagrody Nobla
• 25 października – Barbara Skarga, polska filozof, profesor (zm. 2009)
• 26 października – Mohammad Reza Pahlawi, ostatni szachinszach Iranu, z dynastii Pahlawi (zm. 1980)
• 9 listopada - Marian Pankowski, polski poeta, prozaik, dramaturg, krytyk literacki i tłumacz
• 10 listopada - Michaił Kałasznikow, radziecki konstruktor broni strzeleckiej
• 26 listopada - Ryszard Kaczorowski, prezydent Polski na uchodźstwie (zm. 2010)
• 4 grudnia - Inder Kumar Gujral, indyjski polityk
• 7 grudnia - Stanisław Wyganowski, polski urbanista, działacz samorządowy
• 8 grudnia
  • Mieczysław Weinberg, kompozytor rosyjski pochodzenia żydowsko-polskiego (zm. 1996)
  • Kazimierz Żygulski, socjolog kultury, działacz polityczny, minister kultury i sztuki
• 9 grudnia – William Lipscomb, amerykański chemik, laureat Nagrody Nobla
• 14 grudnia – Mieczysław Klimowicz, polonista, historyk literatury (zm. 2008)
• 21 grudnia – Ove Sprogøe, duński aktor, znany z roli Egona Olsena z serii 14 duńskich filmów Gang Olsena (zm. 2004)

[edytuj] Zmarli

• 4 stycznia - Georg von Hertling, niemiecki polityk, profesor filozofii, premier Bawarii, kanclerz Cesarstwa Niemieckiego i premier Prus (ur. 1843)
• 6 stycznia - Theodore Roosevelt, dwudziesty szósty prezydent USA, laureat Nagrody Nobla (ur. 1858)
• 15 stycznia
  • Andrzej Małkowski, jeden z twórców polskiego skautingu, wybitny instruktor i teoretyk harcerstwa, działacz polskich organizacji młodzieżowych i niepodległościowych (ur. 1888)
  • Karl Liebknecht, niemiecki polityk komunistyczny pochodzenia żydowskiego (ur. 1871)
  • Róża Luksemburg, działaczka i ideolog polskiego i niemieckiego ruchu robotniczego (ur. 1871)
• 18 stycznia - Jan Windsor, książę Wielkiej Brytanii (ur. 1905)
• 27 stycznia - Endre Ady, poeta węgierski (ur. 1877)
• 14 lutego - Wiktor Gomulicki, pisarz i publicysta (ur. 1848)
• 17 lutego - Wilfrid Laurier, pierwszy frankofon na stanowisku premiera Kanady (ur. 1841)
• 25 marca - bł. Michalina Jozafata Hordaszewska (ur. 1869)
• 4 kwietnia - William Crookes, fizyk i chemik angielski (ur. 1832)
• 10 kwietnia - Emiliano Zapata, meksykański anarchista i rewolucjonista (ur. 1879)
• 26 kwietnia - Napoleon Cybulski, polski fizjolog, odkrywca adrenaliny (ur. 1854)
• 4 maja - Milan Rastislav Štefánik, polityk słowacki, z wykształcenia inżynier i astronom (ur. 1880)
• 6 maja - L. Frank Baum, amerykański pisarz (ur. 1856)
• 14 maja - Henry John Heinz, amerykański twórca znanej marki keczupu (ur. 1844)
• 10 czerwca - Adolf Zeligson, polski architekt, wybitny twórca łódzkiej architektury (ur. 1867)
• 30 czerwca - John William Strutt, brytyjski fizyk, profesor uniwersytetu w Cambridge, laureat Nagrody Nobla (ur. 1842)
• 15 lipca - Hermann Emil Fischer, niemiecki chemik, laureat Nagrody Nobla (ur. 1852)
• 26 lipca - Edward Poynter, brytyjski malarz (ur. 1836)
• 9 sierpnia - Ruggiero Leoncavallo, włoski kompozytor operowy (ur. 1857)
• 11 sierpnia - Andrew Carnegie, amerykański przemysłowiec szkockiego pochodzenia, jeden z najbogatszych ludzi swego czasu na świecie (ur. 1835)
• 7 października - Alfred Deakin, australijski polityk i prawnik, drugi premier Australii (ur. 1856)
• 13 października - Karl Gjellerup, duński poeta, dramaturg i powieściopisarz, piszący zarówno w języku duńskim jak i niemieckim, laureat Nagrody Nobla (ur. 1857)
• 15 listopada - Alfred Werner, chemik szwajcarski, laureat Nagrody Nobla (ur. 1866)
• 3 grudnia - Auguste Renoir, malarz francuski (ur. 1841)
• 28 grudnia - Johannes Rydberg, fizyk szwedzki (ur. 1854)

[edytuj] Zdarzenia astronomiczne

• 29 maja – całkowite zaćmienie Słońca

[edytuj] Nagrody Nobla

• z fizyki – Johannes Stark
• z chemii – nagrody nie przyznano
• z medycyny – Jules Bordet
• z literatury – Carl Spitteler
• nagroda pokojowa – Thomas Woodrow Wilson

[edytuj] Zobacz też

• 1919 w filmie
• 1919 w muzyce
• 1919 w literaturze

[edytuj] Święta ruchome

• Tłusty czwartek: 27 lutego
• Ostatki: 4 marca
• Popielec: 5 marca
• Niedziela Palmowa: 13 kwietnia
• Wielki Czwartek: 17 kwietnia
• Wielki Piątek: 18 kwietnia
• Wielka Sobota: 19 kwietnia
• Wielkanoc: 20 kwietnia
• Poniedziałek Wielkanocny: 21 kwietnia
• Wniebowstąpienie: 29 maja
• Zesłanie Ducha Świętego: 8 czerwca
• Boże Ciało: 19 czerwca